لوریج و مارجین در فارکس؛ از لات و پیپ تا مارجین کال و استاپ اوت
نیلوفر معراجی۲۴ شهریور ۱۴۰۵۱۴ دقیقه مطالعهبیشتر حسابهایی که صفر میشوند با تحلیل غلط صفر نمیشوند، با حجم غلط صفر میشوند. راهنمای کامل لات و ارزش هر پیپ، لوریج و اهرم مؤثر، مارجین آزاد و سطح مارجین، مارجین کال و استاپ اوت با محاسبهی عددی، فرمول تعیین حجم معامله، سواپ و سقف اهرم در مقررات اروپا.
دو معاملهگر هر کدام هزار دلار در حساب فارکس دارند. هر دو یک معاملهی خرید روی یورو/دلار باز میکنند و بازار نود پیپ خلاف جهتشان میرود — حرکتی که برای این جفتارز در یکی دو روز کاملاً عادی است.
حساب اولی کمتر از دو درصد افت کرده است. حساب دومی با استاپ اوت بسته شده و حدود نهصد دلار از بین رفته است.
هر دو اهرم ۱ به ۵۰۰ داشتند. تحلیلشان یکی بود. تنها تفاوتشان یک عدد بود که بیشتر تازهکارها هنگام باز کردن معامله اصلاً به آن نگاه نمیکنند: حجم معامله.
این مقاله دربارهی همان عدد است، و دربارهی چهار مفهومی که کنار آن معنا پیدا میکنند: لات، پیپ، لوریج و مارجین.
چرا این مقاله را پیش از اولین معامله بخوانید
در آموزش فارکس از صفر گفتیم فارکس بازاری است که با سرمایهی کم هم میشود وارد آن شد. آنچه این ورود را ممکن میکند، اهرم است — و همان چیزی که ورود را آسان میکند، خروج اجباری را هم آسان میکند.
بیشتر حسابهایی که در ماههای اول صفر میشوند، با تحلیل غلط صفر نمیشوند. با حجم غلط صفر میشوند: تحلیلی که شاید درست هم بود، اما حساب آنقدر دوام نیاورد که درست بودنش را ببیند.
خبر خوب این است که ریاضی پشت این مفاهیم ساده است. تا آخر این مقاله باید بتوانید پیش از هر معامله دقیقاً بگویید با چند پیپ حرکت خلاف جهت، چه مقدار از حسابتان از دست میرود.
لات و پیپ؛ واحدهای اندازهگیری فارکس
لات چیست؟
در فارکس، حجم معامله را با لات میسنجند. یک لات استاندارد یعنی ۱۰۰ هزار واحد از ارز پایه. پس یک لات یورو/دلار یعنی معامله روی ۱۰۰ هزار یورو.
| نام | اندازه به لات | تعداد واحد ارز پایه |
|---|---|---|
| لات استاندارد | ۱ | ۱۰۰٬۰۰۰ |
| مینی لات | ۰٫۱ | ۱۰٬۰۰۰ |
| میکرو لات | ۰٫۰۱ | ۱٬۰۰۰ |
پیپ چیست؟
پیپ کوچکترین واحد رایج تغییر قیمت در فارکس است. در بیشتر جفتارزها یک پیپ یعنی چهارمین رقم اعشار — یعنی تغییر یورو/دلار از ۱٫۱۰۰۰ به ۱٫۱۰۰۱. در جفتارزهایی که ین ژاپن در آنهاست، یک پیپ رقم دوم اعشار است.
بیشتر بروکرها امروز یک رقم اضافه هم نشان میدهند که به آن پیپت یا یکدهم پیپ میگویند. اگر در پلتفرم شما قیمت پنج رقم اعشار دارد، رقم آخر پیپت است، نه پیپ. اشتباه گرفتن این دو، محاسبهی حد ضرر را ده برابر خراب میکند.
ارزش هر پیپ
این مهمترین عدد این بخش است. در جفتارزهایی که دلار آمریکا ارز دوم آنهاست — مثل یورو/دلار، پوند/دلار و دلار استرالیا/دلار — ارزش هر پیپ ثابت است:
- یک لات استاندارد: ۱۰ دلار برای هر پیپ
- یک مینی لات: ۱ دلار برای هر پیپ
- یک میکرو لات: ۱۰ سنت برای هر پیپ
در جفتارزهای دیگر، ارزش پیپ به نرخ روز بستگی دارد. مثلاً در دلار/ین هر پیپ برای یک لات، هزار ین است که با نرخ روز به دلار تبدیل میشود. خوشبختانه لازم نیست این را دستی حساب کنید؛ هر پلتفرم معاملاتی و بیشتر بروکرها ماشینحساب پیپ دارند. اما باید بدانید چه چیزی را حساب میکنند.
لوریج یا اهرم؛ قرض گرفتن اندازه، نه قرض گرفتن پول
لوریج یا اهرم یعنی بروکر به شما اجازه میدهد پوزیشنی بزرگتر از موجودیتان باز کنید. اهرم ۱ به ۱۰۰ یعنی با هر یک دلار موجودی، میتوانید پوزیشنی به ارزش صد دلار باز کنید.
برای باز کردن یک لات یورو/دلار با قیمت ۱٫۱۰۰۰ — یعنی پوزیشنی به ارزش ۱۱۰ هزار دلار — به این مقدار موجودی نیاز دارید:
| اهرم حساب | مارجین لازم برای یک لات |
|---|---|
| ۱ به ۳۰ | ۳٬۶۶۷ دلار |
| ۱ به ۱۰۰ | ۱٬۱۰۰ دلار |
| ۱ به ۵۰۰ | ۲۲۰ دلار |
تا اینجا اهرم فقط یک امکان است. مشکل از جایی شروع میشود که این امکان را با ریسک یکی بدانیم.
اهرم حساب، ریسک شما را تعیین نمیکند
این جمله برخلاف شهود بیشتر تازهکارهاست، پس با یک مثال: فرض کنید معاملهای با حجم ۰٫۱ لات روی یورو/دلار باز کردهاید. ارزش هر پیپ یک دلار است. اگر قیمت پنجاه پیپ خلاف جهت برود، پنجاه دلار ضرر میکنید.
این عدد در حساب ۱ به ۱۰۰ همان پنجاه دلار است. در حساب ۱ به ۵۰۰ هم دقیقاً همان پنجاه دلار است. تنها چیزی که عوض میشود، مقدار موجودیای است که بروکر بهعنوان وثیقه کنار میگذارد.
پس اهرم بالا چرا خطرناک است؟ چون سقف حجمی را که میتوانید باز کنید بالا میبرد. در حساب هزار دلاری با اهرم ۱ به ۱۰۰، بروکر اصلاً اجازهی باز کردن یک لات کامل را نمیدهد. با اهرم ۱ به ۵۰۰ اجازه میدهد — و این همان معاملهای است که حساب دوم مثال اول را بست.
عددی که واقعاً باید نگاه کنید اهرم مؤثر است: ارزش کل پوزیشنهای باز تقسیم بر موجودی. یک لات یورو/دلار روی حساب هزار دلاری، اهرم مؤثر ۱۱۰ است؛ فرقی نمیکند اهرم حساب ۱ به ۵۰۰ باشد یا ۱ به ۲۰۰۰.
مارجین، مارجین آزاد و سطح مارجین
وقتی پوزیشنی باز میکنید، پلتفرم معاملاتی چند عدد جدید نشان میدهد. این چهار عدد را باید بشناسید:
- موجودی حساب (Balance): پولی که در حساب دارید، بدون در نظر گرفتن معاملات باز.
- اکوئیتی (Equity): موجودی بهعلاوهی سود یا منهای ضرر معاملات باز. عدد واقعی حساب شما در همین لحظه.
- مارجین استفادهشده (Used Margin): مجموع وثیقهای که برای پوزیشنهای باز کنار گذاشته شده.
- مارجین آزاد (Free Margin): اکوئیتی منهای مارجین استفادهشده؛ مقداری که هنوز برای باز کردن معاملهی جدید یا تحمل ضرر در دسترس است.
و مهمتر از همه:
سطح مارجین (Margin Level) = اکوئیتی ÷ مارجین استفادهشده × ۱۰۰
سطح مارجین تنها عددی است که بروکر برای تصمیم دربارهی بستن اجباری معاملات شما به آن نگاه میکند. تا وقتی بالاست، هیچ اتفاقی نمیافتد. وقتی به آستانههای مشخصی میرسد، دو اتفاق پشت سر هم رخ میدهد.
مارجین کال و استاپ اوت؛ لحظهای که بروکر تصمیم میگیرد
مارجین کال هشداری است که وقتی سطح مارجین به آستانهی اول میرسد صادر میشود. در بسیاری از بروکرها این آستانه ۱۰۰ درصد است؛ یعنی اکوئیتی شما به اندازهی مارجین استفادهشده رسیده و دیگر نمیتوانید معاملهی جدیدی باز کنید.
استاپ اوت دیگر هشدار نیست. وقتی سطح مارجین به آستانهی دوم برسد — در بسیاری از بروکرها ۵۰ درصد و در برخی پایینتر — بروکر خودکار شروع به بستن پوزیشنهای شما میکند، معمولاً از پرضررترین آنها، تا سطح مارجین دوباره بالای آستانه برگردد.
عدد دقیق این دو آستانه در هر بروکر و هر نوع حساب متفاوت است و در مشخصات حساب درج شده. پیش از اولین واریز، این دو عدد را پیدا کنید.
مثال اول مقاله، با عدد
حساب هزار دلاری، اهرم ۱ به ۵۰۰، استاپ اوت ۵۰ درصد، خرید یک لات یورو/دلار در قیمت ۱٫۱۰۰۰:
- مارجین استفادهشده: ۲۲۰ دلار
- استاپ اوت وقتی رخ میدهد که اکوئیتی به ۵۰ درصد مارجین — یعنی ۱۱۰ دلار — برسد
- یعنی ضرری برابر ۸۹۰ دلار
- با ارزش ده دلار برای هر پیپ: فقط ۸۹ پیپ حرکت خلاف جهت
همین حساب با ۰٫۰۲ لات چه وضعی دارد؟ مارجین استفادهشده ۴٫۴ دلار و ارزش هر پیپ ۲۰ سنت است. همان نود پیپ حرکت، ۱۸ دلار ضرر یعنی ۱٫۸ درصد حساب است و استاپ اوت فقط بعد از حدود پنج هزار پیپ حرکت خلاف جهت رخ میدهد — که عملاً یعنی هرگز.
| حجم معامله | اهرم مؤثر | ضرر هر پیپ | فاصله تا استاپ اوت |
|---|---|---|---|
| ۱ لات | ۱۱۰ | ۱۰ دلار | حدود ۸۹ پیپ |
| ۰٫۵ لات | ۵۵ | ۵ دلار | حدود ۱۸۹ پیپ |
| ۰٫۲ لات | ۲۲ | ۲ دلار | حدود ۴۸۹ پیپ |
| ۰٫۱ لات | ۱۱ | ۱ دلار | حدود ۹۸۹ پیپ |
| ۰٫۰۲ لات | ۲٫۲ | ۲۰ سنت | حدود ۴۹۸۹ پیپ |
به این جدول دوباره نگاه کنید: اهرم حساب در همهی ردیفها همان ۱ به ۵۰۰ است. فقط حجم عوض شده.
حجم درست را چطور محاسبه کنیم؟
راه درست، برعکسِ راهی است که بیشتر تازهکارها میروند. آنها اول حجم را انتخاب میکنند — معمولاً بر اساس «چقدر مارجین آزاد دارم» — و بعد میبینند چقدر ضرر میکنند. شما اول ضرر را تعیین میکنید و حجم از دلش بیرون میآید.
حجم به لات = مبلغ ریسک ÷ (فاصلهی حد ضرر به پیپ × ارزش هر پیپ برای یک لات)
مثال با قانون یک درصد، روی همان حساب هزار دلاری:
- مبلغ ریسک: یک درصد از هزار دلار = ۱۰ دلار
- حد ضرر بر اساس ساختار نمودار: ۲۵ پیپ
- ارزش هر پیپ برای یک لات یورو/دلار: ۱۰ دلار
- حجم: ۱۰ ÷ (۲۵ × ۱۰) = ۰٫۰۴ لات
اگر حد ضرر منطقی ۵۰ پیپ باشد، حجم به ۰٫۰۲ لات کاهش مییابد. فاصلهی حد ضرر را نمودار تعیین میکند، ریسک را شما، و حجم نتیجهی این دوست — هرگز برعکس.
منطق کامل قانون یک درصد، واحد R و چرا ریسک بیشتر از این بهسرعت حساب را میبلعد، در مقالهی استراتژی معاملاتی آمده است. اگر حد ضرر را هنوز جزء اختیاری معامله میدانید، حد ضرر؛ بهترین دوست معاملهگر را هم بخوانید.
سواپ و هزینههای پنهان اهرم
اهرم یک هزینهی دیگر هم دارد که در هیچکدام از محاسبات بالا نیامد: سواپ.
وقتی پوزیشنی را شب نگه میدارید، در واقع ارزی را با پول ارز دیگری نگه داشتهاید. تفاوت نرخ بهرهی این دو ارز بهصورت رولاور یا سواپ به حساب شما اضافه یا از آن کسر میشود. بروکر هم معمولاً کارمزد خودش را روی این عدد میگذارد، برای همین در بسیاری از نمادها سواپ هر دو جهت منفی است.
سه نکته دربارهی سواپ:
- سواپ روی کل حجم پوزیشن محاسبه میشود، نه روی مارجین. یک لات با اهرم بالا، سواپ یک لات را میپردازد.
- در فارکس، معمولاً یک شب از هفته سواپ سه برابر محاسبه میشود تا روزهای تعطیل آخر هفته پوشش داده شود. بیشتر بروکرها این شب را چهارشنبه تعیین کردهاند؛ در مشخصات نماد بروکر خودتان بررسی کنید.
- برای معاملات چندروزه و چندهفتهای، سواپ میتواند بخش قابلتوجهی از سود را بخورد. پیش از نگه داشتن طولانی، مقدار آن را در مشخصات نماد ببینید.
علاوه بر سواپ، اسپرد — فاصلهی قیمت خرید و فروش — هم در لحظهی باز کردن هر معامله از شما گرفته میشود و با بزرگ شدن حجم، به همان نسبت بزرگ میشود. در ساعات کمحجم بازار و هنگام اخبار مهم، این فاصله میتواند چند برابر شود.
قانونگذاران دربارهی اهرم چه میگویند؟
اینکه اهرم بالا برای معاملهگر خرد خطرناک است، فقط نظر آموزشگاهها نیست. سازمان اوراق بهادار و بازارهای اروپا (ESMA) از سال ۲۰۱۸ برای مشتریان خرد این سقفها را تعیین کرد:
| دارایی | حداکثر اهرم |
|---|---|
| جفتارزهای اصلی | ۳۰ برابر |
| جفتارزهای فرعی، طلا و شاخصهای اصلی | ۲۰ برابر |
| کالاها بهجز طلا و شاخصهای فرعی | ۱۰ برابر |
| سهام | ۵ برابر |
| ارزهای دیجیتال | ۲ برابر |
همین مقررات دو قاعدهی دیگر هم دارند: بستن اجباری پوزیشنها وقتی حساب به ۵۰ درصد مارجین لازم برسد، و حفاظت از موجودی منفی — یعنی معاملهگر خرد هرگز بیشتر از موجودی حسابش بدهکار نشود.
بسیاری از بروکرهایی که معاملهگران ایرانی به آنها دسترسی دارند، خارج از این چارچوبها فعالیت میکنند و اهرمهای ۱ به ۵۰۰ و بالاتر پیشنهاد میدهند. این لزوماً به معنای کلاهبرداری نیست، اما یعنی آن سقف حفاظتی را باید خودتان برای خودتان بگذارید. حجمی که در جدول بالا انتخاب میکنید، همان سقف است.
اشتباهات رایج با لوریج و مارجین
- انتخاب حجم بر اساس مارجین آزاد. «مارجین کافی دارم» یعنی بروکر اجازه میدهد، نه اینکه کار درستی است.
- گمان اینکه اهرم پایینتر امنتر است. اهرم حساب را پایین بیاورید و همان حجم را باز کنید؛ ضرر هر پیپ ذرهای عوض نمیشود.
- چند معاملهی همجهت روی ارزهای مرتبط. خرید یورو/دلار، پوند/دلار و طلا همزمان، در عمل سه بار شرط بستن روی ضعف دلار است. اهرم مؤثر را برای مجموع پوزیشنها حساب کنید، نه برای هر کدام.
- حد ضرر نگذاشتن به امید مارجین کال. استاپ اوت حد ضرر نیست؛ حد ضرری است که بروکر در بدترین نقطه برای شما میگذارد.
- اضافه کردن به پوزیشن ضررده. میانگینگیری در جهت ضرر، همزمان حجم را بالا و فاصله تا استاپ اوت را کوتاه میکند — ترکیبی که در مقالهی روانشناسی معاملهگری دیدیم معمولاً از کجا میآید.
- بیتوجهی به اخبار. هنگام انتشار اخبار مهم اقتصادی، اسپرد باز میشود و قیمت ممکن است از روی حد ضرر بپرد. در این لحظات، حجم کوچکتر تنها محافظ واقعی است. تقویم این اخبار را در تحلیل بنیادی معرفی کردهایم.
سؤالهای پرتکرار دربارهی لوریج و مارجین
بهترین لوریج برای شروع چند است؟
سؤال درستتر این است که بهترین حجم چند است. اهرم حساب را میتوانید روی مقداری معقول مثل ۱ به ۱۰۰ تا ۱ به ۲۰۰ بگذارید تا مارجین کافی داشته باشید، اما عددی که ریسک شما را تعیین میکند، حجمی است که با فرمول بالا محاسبه میکنید. اهرم مؤثر کمتر از ۱۰ برای شروع، محافظهکارانه و منطقی است.
آیا ممکن است بیشتر از موجودی حسابم ضرر کنم؟
در شرایط عادی استاپ اوت پیش از صفر شدن حساب، پوزیشنها را میبندد. اما هنگام پرش قیمت — مثلاً بازگشایی بازار پس از تعطیلی آخر هفته یا یک خبر غیرمنتظره — قیمت ممکن است از روی آستانه بپرد و حساب منفی شود. در بروکرهایی که تحت مقررات حفاظت از موجودی منفی هستند، این مبلغ صفر میشود؛ در بقیه، بسته به قوانین آن بروکر است. این را پیش از افتتاح حساب بپرسید.
لوریج در کریپتو هم همینطور است؟
منطق یکی است، اما در صرافیهای ارز دیجیتال بهجای استاپ اوت از لیکوئید شدن صحبت میشود و نوسان روزانه بسیار بیشتر است. جدول فاصله تا لیکوئید شدن در اهرمهای مختلف را در آموزش ارز دیجیتال از صفر آوردهایم.
حساب سنت یا حساب مایکرو برای چیست؟
حسابهایی هستند که واحد آنها کوچکتر است تا بتوانید با سرمایهی بسیار کم، حجمهای واقعاً کوچک باز کنید. برای تمرین اجرای معامله با پول واقعی — که از نظر روانی با حساب دمو تفاوت زیادی دارد — گزینهی خوبیاند، به شرط اینکه همان قوانین حجم و حد ضرر را رعایت کنید.
در بورس ایران هم اهرم وجود دارد؟
در بازار سهام بورس ایران، اهرم به شکلی که در فارکس هست وجود ندارد. برخی کارگزاریها خرید اعتباری ارائه میدهند که نوعی قرض گرفتن برای خرید سهام است، اما سقف آن بسیار پایینتر از فارکس است. ابزارهای مشتقهای مثل قراردادهای آتی و اختیار معامله، سازوکار وجه تضمین دارند که منطقی نزدیک به مارجین دارد.
جمعبندی
اهرم خوب یا بد نیست؛ فقط بزرگنمایی میکند. هم سود و هم ضرر را، و مهمتر از هر دو، سرعت رسیدن به هر کدام را. آنچه حساب شما را زنده نگه میدارد اهرم حساب نیست، حجمی است که پیش از هر معامله محاسبه میکنید.
خلاصهی عملی پیش از اولین معامله:
- در مشخصات حساب بروکرتان، آستانهی مارجین کال و استاپ اوت را پیدا کنید.
- ارزش هر پیپ را برای نمادی که معامله میکنید بدانید.
- حد ضرر را از روی نمودار تعیین کنید — تحلیل تکنیکال و پرایس اکشن برای همین کار هستند.
- حجم را با فرمول ریسک محاسبه کنید، نه با مارجین آزاد.
- اهرم مؤثر مجموع پوزیشنهای باز را زیر نظر داشته باشید.
- هر معامله را همراه با حجم و اهرم مؤثرش در ژورنال ترید ثبت کنید.
اگر میخواهید محاسبهی حجم و مدیریت سرمایه را به یک عادت ثابت تبدیل کنید، دورهی استراتژی آن را قدمبهقدم تمرین میدهد. برای شروع کامل بازار فارکس، دورهی جامع فارکس حضوری در کرج و پکیج آموزش فارکس آفلاین در دسترساند، و کلاس آنلاین فارکس برای کسانی است که امکان حضور در کلاس ندارند.
نمیدانید در کدام مرحلهاید؟ آزمون رایگان تعیین سطح را بدهید، یا فهرست دورههای آموزشگاه را ببینید و برای مشاوره با آموزشگاه تحلیلگران برتر تماس بگیرید.
این مقاله صرفاً جنبهی آموزشی دارد و توصیهی خرید یا فروش نیست. معامله در بازارهای مالی و بهویژه معامله با اهرم، با ریسک از دست دادن سرمایه همراه است و مسئولیت هر تصمیم معاملاتی بر عهدهی خود معاملهگر است.